Từ cây mọc trên rừng, chị Ngọc Thị Quê ở xã Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn đã đưa cây bồ khai về trồng, chế biến và nâng tầm thành sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao.

Đặc sản hoang dã đã tìm được chỗ đứng

Cây bồ khai từ lâu đã là một loại rau rừng quen thuộc với đồng bào các dân tộc vùng núi phía Bắc trong đó có tỉnh Lạng Sơn. Với hương vị độc đáo, mát lành, loại cây này không chỉ là thực phẩm mà còn mang lại giá trị dược liệu nhất định.

Nhận thấy tiềm năng to lớn đó, chị Ngọc Thị Quê đã mạnh dạn đưa cây bồ khai từ rừng về vườn, biến nó thành một sản phẩm nông nghiệp chủ lực, được phát triển theo hướng bền vững.

Điểm đặc biệt trong mô hình của chị Quê là việc trồng bồ khai dưới tán rừng keo. Đây là một giải pháp nông lâm kết hợp thông minh, vừa giúp bảo vệ và nâng cao giá trị rừng trồng, vừa tạo ra môi trường sinh thái tự nhiên, lý tưởng cho sự phát triển của bồ khai.

Việc tận dụng tán rừng không chỉ giảm chi phí đầu tư mà còn giúp cây hấp thụ được các khoáng chất tốt hơn từ đất đai nguyên sơ và nguồn nước dồi dào khoáng chất.

Chị Quê cho hay: Trồng cây bồ khai này rất hiệu quả về kinh tế, chỉ đầu năm trồng là cuối năm có thể thu hoạch lấy làm rau ăn. Nhưng để làm trà thì phải thu hái sau ít nhất 1.500 ngày lúc đó cây mới tích lũy đủ các dược tính tốt nhất.

Bồ khai trồng nếu được chăm sóc đúng quy trình thì cứ 15-20 ngày là được thu hoạch 1 lứa, 1 sào được khoảng 20kg, với giá bán ổn định trên thị trường từ 25.000 đến 50.000 đồng/kg.

Hành trình “tăng tốc” OCOP từ 3 sao lên 4 sao

Trong bối cảnh thị trường nông sản ngày càng khắt khe, Chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) đã trở thành một “bộ lọc” chất lượng uy tín đối với các sản phẩm nông nghiệp của tỉnh Lạng Sơn trong đó có cây bồ khai.

Cùng với việc trồng cây bồ khai, chị Ngọc cũng đã đầu tư dây truyền sản xuất để chế biến và tạo ra sản phẩm trà bồ khai dạng túi lọc và dạng hòa tan rất tiện lợi, nhờ đó sản phẩm được nhiều khách hàng tin dùng.

Năm 2023, 2 sản phẩm Trà bồ khai Ngọc Quê (túi lọc) và Trà bồ khai Ngọc Quê (hòa tan) của chị Quê đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Nhưng chỉ hai năm sau, vào năm 2025, 2 sản phẩm đã chính thức được nâng hạng lên OCOP 4 sao. Sự thăng hạng nhanh chóng này không phải là may mắn, mà đến từ sự đầu tư nghiêm túc vào chiều sâu chất lượng, đặc biệt là sản phẩm trà bồ khai.

Chị Quê cho hay: Để tạo ra sản phẩm trà chất lượng cao, chúng tôi đã nghiên cứu rất kỹ về điều kiện thu hoạch (Thời điểm vàng thu hoạch để làm trà chỉ trong vòng 3 tháng (từ tháng 11, tháng 12 năm trước đến tháng 1 năm sau); Thời điểm thu hoạch thì nhiệt độ cũng phải xuống thấp, dưới 10 độ C, giúp cây tích lũy được các hàm lượng dinh dưỡng và hoạt chất sinh học tốt nhất.

Đặc biệt, những cây bồ khai dùng để chế biến thành trà, phải được trồng và chăm sóc trong thời gian tối thiểu là 1.500 ngày (tương đương hơn 4 năm) mới đủ điều kiện thu hoạch.

Yêu cầu khắt khe này đảm bảo nguyên liệu đạt độ trưởng thành lý tưởng, mang lại hương vị và giá trị sức khỏe vượt trội cho sản phẩm trà.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về thổ nhưỡng, nguồn nước khoáng chất và quy trình chế biến khép kín đã giúp trà bồ khai của Ngọc Quê nâng cao giá trị cảm quan, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và củng cố niềm tin với người tiêu dùng, tạo tiền đề vững chắc cho việc nâng hạng lên 4 sao.

Bằng sự kết hợp giữa truyền thống và đổi mới công nghệ hiện đại, cùng với chiến lược phát triển bền vững, chị Ngọc Thị Quê và các cộng sự đang viết tiếp một chương mới đầy hứa hẹn cho cây bồ khai, biến đặc sản núi rừng thành một thương hiệu nông sản chất lượng cao, góp phần vào công cuộc nâng tầm nông nghiệp Việt Nam trên bản đồ thế giới.